journalist | tekstschrijver Utrecht | São Paulo
~ Losse notities media ~
2 
* Verkleutering nieuws
2010/07 - Het RTL Nieuws van 8 juli 2010 begon met een item van twaalf minuten (meer dan de helft van het journaal) over het wereldkampioenschap voetbal in Zuid-Afrika. Dat is heel erg veel en dat geldt zeker als je bedenkt dat het twee dagen geleden was dat Nederland de halve finale speelde en het nog drie dagen duurde voordat de finale plaats zou vinden. Er was dus louter kletspraat: over supporters in de betrokken landen, over de huldiging de dinsdag na de finale en meer onnieuws.
Minstens zo absurd is alle (media)aandacht voor een octopus in Duitsland, die voetbaluitslagen zou voorspellen. Als onderdeel van de opening journaal bij RTL4 en in talloze andere media, zelfs in het deftige NRC Handelsblad. Dat is totale verkleutering van het nieuws. Gelukkig dat het NOS-Journaal opende met nieuws voor grote mensen: het massaontslag bij Organon in Oss. Hoewel ook daar de nodige prietpraat is doorgedrongen tot de journaals.
* Zuid-Afrikaanse of kapitalistische toestanden?
2010/06 - RTL Nieuws berichtte over de dames, die in de oranje jurkjes van bierbrouwer Bavaria in Zuid-Afrika zijn gearresteerd, omdat ze de sponsorregels van het Wereldkampioenschap voetbal overtraden. “In Zuid-Afrika kan dat allemaal”, zo zei correspondent Koen de Regt.
Het van het bed lichten van de dames was wellicht overdreven, maar RTL lijkt niet door te hebben dat het probleem niet Zuid-Afrika is, maar de idiote geldmachine rond het WK voetbal. De sponsorregels zijn uiterst streng.
“Iedere poging om het evenement te gebruiken voor de promotie van een product of een merknaam door een niet-officiële sponsor, die concurrent is van een van de officiële sponsors van het evenement, is nu verboden.” Tijdens het evenement gelden draconische regels om de partners en sponsors van de FIFA te beschermen. Winkels rondom stadions moeten op wedstrijddagen dicht omdat alleen producten van Coca Cola en McDonalds verkocht mogen worden en souvenirs die niet van FIFA-verkopers komen, mogen niet de Zuid-Afrikaanse vlag, de tekst ‘2010’ of zelfs ‘Zuid-Afrika’ in combinatie met een verwijzing naar het WK bevatten. (Bron: NRC Handelsblad 16 juni 2010).
Als Nederland grote evenementen gaat organiseren, zal het soortgelijke regels moeten accepteren. Het zijn geen Zuid-Afrikaanse toestanden, maar kapitalistische. Alles om de sponsors te beschermen. RTL en diverse andere media lijken dat niet door te hebben.
* Zestien miljoen bondscoaches
2010/05 - Ja hoor, daar gaan we weer. De wereldkampioenschappen voetbal beginnen pas over twee weken, maar de sportjournalistiek waant zich al het centrum van de wereld. Die spreekt al weer van “zestien miljoen bondscoaches” in Nederland. Wat een kolder!
Uit de losse pols: slechts de helft van de Nederlanders is geïnteresseerd in voetbal. Daarvan wil een groot deel voetbal zien zonder zich op voorhand druk te maken over of speler A of speler B speelt. Slechts een minderheid is geïnteresseerd in de prietpraat van de voor- en nabeschouwingen van elke scheet uit het kamp van het Nederlands elftal.
Ik wil best geloven dat die laatste groep nog steeds vrij talrijk is, maar praat geen onzin over zestien miljoen bondscoaches. Daarmee maakt de sportjournalistiek zich belachelijk. Nou is veel van de prietpraat rond het voetbal ook wel tamelijk ridicuul, dus misschien is zo’n onzinnige bewering niet verrassend.
Zie ook Klomp op je kop: voetbalsupporters
* Beeldvorming: vreemde poster
Latijns Amerikaans Film Festival (Laff)
2010/05 - Meteen toen ik de poster van het Latijns Amerikaans Film Festival (Laff) zag, vond ik die vreemd, ietwat afstotend. Ik besteedde daar niet zo veel aandacht aan en ging meteen naar het programma. De inhoud is tenslotte belangrijker dan de verpakking.
Iedere keer dat ik de poster weer tegenkwam, had ik echter weer dat ongemakkelijke gevoel: hier klopt iets niet. Waar zit dat in?
De poster laat een fleurig geklede jonge vrouw zien (ze kan Latijns-Amerikaans zijn), die over een strand loopt en op een Utrechtse gracht uitkomt. De vrouw kijkt over haar schouder en tilt haar jurk op. In de verte wat ballonnen, die waarschijnlijk een feest moeten symboliseren.
Wat wil deze poster zeggen? Volg de dame naar het feest? Waarom een strand (mede aangeduid door een verdwaalde zeester)? Vanwaar de vreemde pose? Moet deze vrouw Latijns-Amerika verbeelden, dat naar Utrecht komt? Zo ja, sinds wanneer associëren we Latijns-Amerika met vrouwen aan het strand? Zo nee, wat wil het affiche dan uitbeelden? Deze poster zegt helemaal niets.
Het lijkt erop of een neefje of nichtje van een van de organisatoren op zolder iets in elkaar geflanst heeft met een fotobewerkingsprogramma zonder enig idee te hebben welk Latijns Amerika het Laff laat zien. Dan kun je beter een aantal foto’s uit de vertoonde films in een collage bij elkaar zetten. Ook een wat goedkope oplossing, maar dan had de poster tenminste iets van doen met het filmfestival.
Zoals gezegd is de inhoud belangrijker dan de verpakking. Er zijn goede films te zien op het Laff, een enkele uitzondering daar gelaten.
* Armoede in de media
2010/03 - Het nieuws van het Braziliaanse televisiestation Bandeirantes (Jornal da Band) meldde dat 23 miljoen Brazilianen geen tand in de mond hebben. (Als ik het goed hoorde was het een dag later in een vervolgitem al 26 miljoen.) Los van de betrouwbaarheid van die aantallen is wel duidelijk dat Brazilië een probleem heeft op het gebied van mondhygiëne.
Een tandarts, die tandheelkunde levert aan arme mensen, vroeg zich vertwijfeld af waarom er geen goedkope tandpasta bestaat, zoals er generieke geneesmiddelen zijn (merkloze geneesmiddelen met dezelfde werkzame stof als de dure merken). “En waarom zit er in de mand met basisproducten, die arme mensen krijgen, geen tandenborstel en tandpasta?”, vroeg de tandarts.
Het item van het Jornal da Band deed me realiseren dat we in de Nederlandse pers eigenlijk nog maar weinig vernemen over de armoede in de wereld. Natuurlijk, soms is er een indringende reportage, wat vaker een item over goede doelen, die ergens arme mensen helpen. Bij de goede doelen worden de armen trouwens meestal verbeeld als nogal willoze slachtoffers.
In de jaren ’70 van vorige eeuw was de zogenoemde derde-wereldbeweging op haar hoogtepunt en waren we veel meer begaan met het lot van het arme deel van de wereld. Tegenwoordig lijken de media (namens ons?) meer geïnteresseerd in het wel en wee van wereldsterren en bekende Nederlanders dan in de arme medemens.
* Braziliaans televisienieuws legt weinig
uit
2010/3 - Eind februari 2010 zag ik op het nieuws van de Braziliaanse zender Bandeirantes een item over een raket, die vanaf het Centro de Lançamento da Barreira do Inferno (Lanceercentrum van de Dam van de Hel) in Parnamarim (Rio Grande do Norte) in Brazilië was afgevuurd. Het was een kort item, maar we zagen het ding zeker drie keer de lucht in gaan. Na een vlucht van tweeëneenhalve minuut dook ede raket de oceaan in, zo vermeldde het commentaar. Het Jornal da Band, zoals het journaal van Bandeirantes heet, vertelde er niet bij waar het ding voor was.
Na enig zoeken blijkt het te gaan om een training. Brazilië heeft een ruimteprogramma en wil capaciteit ontwikkelen om met veel grotere raketten satellieten in een baan om de aarde te brengen. Het ging niet om de raket zelf, dat was maar een min dingetje, maar om de hele operatie en coördinatie daar omheen. Dat alles vergaten ze te vertellen daar bij Bandeirantes.
Het televisienieuws in Brazilië is
veelal van slechte kwaliteit. Het ene journaal iets beter dan het andere, maar over het
geheel niet best. Veel beelden worden herhaald (drie keer ging dezelfde raket omhoog),
vaak is een enkele zin met een aanvulling op eerder nieuws aanleiding om het hele
nieuwsitem van de vorige dag nog een keer uit te zenden. Veel items zijn slechts aan
elkaar geplakte citaten, die geen relatie met elkaar hebben of onbegrijpelijk zijn voor
mensen met alleen lagere school of nog minder opleiding. Daar zijn er in Brazilië
heel erg veel van. Helder nieuws is daar extra belangrijk.
* Zappende geest
2010/01 - Het is razend populair, het bloggen: op internet een soort publiek notitieboek of dagboek (weblogboek afgekort weblog of blog) bijhouden met bijvoorbeeld losse stukjes of (reis)verslagen. Sommige weblogboeken ontwikkelen zich tot fraaie thematische websites, maar de meeste blijven steken in notities van dertien in een dozijn. “Vandaag zijn we naar de dierentuin geweest.” Veel bloggers stoppen er na korte tijd mee, omdat het toch meer werk geeft dan ze dachten.
Het lijkt zo leuk om als je een wereldreis gaat maken of gaat emigreren regelmatig het thuisfront via een weblog op de hoogte te houden. Vaak blijkt dat thuisfront, ondanks goede voornemens, na een paar bijdragen het weblogboek niet erg meer te volgen. Dat betekent niet dat familie, vrienden en bekenden geen belangstelling hebben. Belangstelling is namelijk niet geheel onafhankelijk van het medium. Sommige mensen vinden het leuk om in de kroeg bij te praten, misschien een keer per jaar, maar houden niet van telefoneren, e-mailen en dergelijke. Anderen e-mailen graag, weer anderen houden daar juist niet van. Weer anderen bellen met grote regelmaat (of sms-en). Regelmatig een weblogboek bezoeken vindt lang niet iedereen even leuk.
Verder zijn mensen in de moderne wereld in zijn algemeenheid gesproken druk en vooral bezig met hun eigen zaken. De overvloed van media, waarover we tegenwoordig beschikken, telefoon, sms, e-mail, blog, twitter, facebook, hyves en andere ‘sociale-netwerksites’, leidt er ook toe dat heel veel mensen inmiddels een ‘zappende geest’ hebben. De aandacht springt van hot naar her en voor je het weet zijn ze dat o zo interessante weblogboek van vriend of familie uit het oog verloren.
Zo’n zappende geest is ook extra ontvankelijk voor populistische oneliners. Even stil staan en nadenken wordt steeds zeldzamer.
* Ondragelijke oppervlakkigheid van de
Tros
2009/09 - Wat een oppervlakkige Ik vertrek 24 september 2009 (Tros). Dit televisieprogramma liet wel héél erg veel in het vage:
- Waar bleef de zakenpartner van het oorspronkelijke plan (resort)? Hij komt heel even terug, lijkt met andere projecten bezig te zijn, maar niet meer met het project waar het om ging en dat stil ligt.
- Waarom het project stil ligt, blijft ook ongewis. Ja, nieuwe burgemeester, maar heeft die terecht een ten onrecht verstrekte vergunning ingetrokken, of heeft hij ten onrechte een terechte vergunning geblokkeerd?
- Wat voor restaurant wilden de emigranten (Ton en Ricky van Beek) opzetten als tussenoplossing? Voor gewone klanten, buitenlandse toeristen, chique Brazilianen? Zeer onduidelijk, al leek de naam te duiden op een luxe restaurant. Het is toch wel het minste dat je de plannen van emigranten enigszins uit de verf laat komen in zo’n programma. Daar draait het toch om? De beelden wekten de indruk dat bij de opening bijna alleen Nederlanders waren. Vertekend beeld? Het was allemaal erg hap-snap.
- Het leek erop dat Ton en Ricky van Beek muurtjes wilden bouwen op het openbare deel van het strand, vanwege een lekke riolering. Waar dat lek zat, liet het programma niet zien. Dat een overheid niet zo maar muurtjes laat bouwen op openbare grond lijkt logisch.
- Het was zelfs niet duidelijk of onze hoofdpersonen behoorlijk Portugees spraken. We horen slechts enkele woorden.
- Hoe ze met de overheid communiceerden was ook raadselachtig. Iemand ingehuurd? Via zakenpartner, die in de loop van het programma onzichtbaar werd? We zien ze niets zelf doen op dit gebied.
- We kregen al helemaal geen idee van Brazilië en de voor- en nadelen van dat land voor immigranten, want niets werd ook meer een heel klein beetje uitgediept.
- Het programma gaf vagelijk de indruk dat Ton en Ricky van Beek bungalows op hun geplande resort hadden verkocht aan klanten, die daarvoor niets terugkregen. Ton van Beek bazelt wat over dat hij niet begrijpt dat de mensen hem niet meer vertrouwen. Dat lijkt mij anders heel logisch, als je gewekte verwachtingen niet waarmaakt naar je klanten toe. Ook dit punt bleef echter uiterst vaag. Grote kans dat de montage hier de boosdoener is en niet Ton en Ricky van Beek.
Kortom: we kregen een wat raar beeld van onze emigranten: onduidelijke plannen, vaag gemekker. Dat zal wel meer aan het programma gelegen hebben dan aan Ton en Ricky van Beek. Brazilië kwam nog veel minder uit de verf.
Sorry hoor, maar de BBC maakt soortgelijke programma’s, die echt talloze malen beter zijn: leuker én informatiever. Dat ze bij de Tros zo’n oppervlakking programma durven maken en erger: uitzenden, is onbegrijpelijk en een publieke omroep onwaardig.
* ‘Liegen mag’
2008/10 - Volgens de ‘mediadeskundigen’ van het programma ‘De leugen regeert’ mag je in columns liegen. Op 10 oktober besteedde het programma onder meer aandacht aan ‘Om te huilen’, een column van Ilja Leonard Pfeiffer in NRC Handelsblad van 8 oktober 2008.
Die schreef: “Het meest schrijnende voorbeeld van commercialisering hoorde ik van een medewerker van de zeehondencrèche in Pieterburen. De crèche trekt busladingen toeristen. Niet alleen de crèche, maar heel het dorp is financieel afhankelijk van de inkomsten, die de bezoekers brengen. Maar soms gebeurt het dat er geen zielige zeehondjes te bezichtigen zijn, omdat ze er niet zijn. Dat kan natuurlijk niet. De toeristen komen voor de zeehondjes. De medewerkers van de crèche trekken er dus op uit met speedboten en scheuren vlak langs de zandbanken waar de zeehondenfamilies zitten. Meesstal zijn dan in all paniek wel vanzelf een paar huilertjes die hun moeder zijn kwijtgeraakt. Die nemen ze dan mee naar Pieterburen om liefdevol te verzorgen.”
Een geestig beeld, maar Lenie ’t Hart van de zeehondecrèche kwam vertellen dat de crèche nooit op die manier te werk gaat. Helder geval van foute berichtgeving, zou je zeggen. Pfeiffer verdedigde zich door te wijzen op extra vrijheid die geldt voor het schrijven van een column. De zogenoemde mediaraad van ‘De leugen regeert’ ging daarin mee. Pardon? Media mogen nooit liegen, ook niet in een column. In een column mag je overdrijven, ironiseren, iets grappig neerzetten, maar keiharde leugens gebruiken (en versterken door “hoorde ik van een medewerker van de zeehondencrèche”) is nooit goed te praten.
Het is bovendien een domme verdediging, want de leugen is voor de column niet eens nodig. Als Pfeiffer de commercialisering van goede doelen wilde aankaarten met een verzonnen voorbeeld, had hij kunnen schrijven “Straks gaat de zeehondencrèche nog ...” gevolgd door hetzelfde, op zich beeldende verhaaltje.
Er is sprake van ernstige normvervaging als zelfs een programma als ‘De leugen regeert’, dat pretendeert de media kritisch te volgen, bij monde van die ‘mediaraad’ een leugen goedpraat. ‘De leugen regeert’ wekt wel vaker de indruk dat lollige televisie belangrijker is dan inhoudelijke degelijkheid. (Zie hieronder)
* Olympische spelen verdringen het echte
nieuws
2008/08 - Eerst keek ik het nieuws op de Vlaamse televisie. Dat is vanwege de Olympische spelen ingekort tot twintig minuten. Daarna komt het Olympische nieuws. Goede indeling.
Meteen daarna schakelde ik over naar RTL-Nieuws. Die husselen het Olympische nieuws, de oorlog in Georgië en berichten over de economische crisis door elkaar tot een bonte mengeling. Het goede daarvan is dat de oorlog en de kredietcrisis een stuk minder ernstig lijken tussen het opgewekte gekwek over Olympische medailles of de teleurstelling over gemiste kansen. Dat maakt slecht nieuws beter verteerbaar, maar is natuurlijk geen serieuze nieuwsvoorziening.
2
Meer mediacommentaren | Contact
| 
Twitter