journalist | tekstschrijver Utrecht | São Paulo
~ Losse notities Brazilië ~
3 
* Nieuwe middenklasse in Brazilië nog niet burgerlijk
2011/05 - Dank zij de economische groei neemt de middenklasse in Brazilië snel toe. Tussen 2003 en 2008 groeide de Braziliaanse middenklasse met een kleine 50 procent. Voor het eerst in de Braziliaanse geschiedenis maakt de middenklasse nu ruim de helft van de bevolking uit. Mensen die tot voor kort geen geld hadden voor een smart phone, internet en een vakantiereis, kunnen zich dergelijke zaken nu wel veroorloven, mede dank zij de prijsvechters in de luchtvaart en de ruime mogelijkheden voor betaling in termijnen.
De nieuwe middenklassers, in Brazilië emergentes genaamd, hebben nu wel het geld, maar nog niet de mores van de middenklasse. Ze komen vaak uit de periferie, de favelas. Wij zouden zeggen krottenwijken, maar de huizen daar zijn vaak helemaal niet krottig. De emergentes hebben vaak nog niet de omgangsvormen van de ‘normale’ middenstandswijk. Regels voor wanneer je je geluidsinstallatie op zijn hardst mag zetten en dergelijke kennen ze niet. Kleedjes klop je gewoon uit boven het openstaande raam van je benedenburen. Burgerlijke, maar zeer zinvolle regeltjes, die gebieden dat je rekening houdt met de ander, zijn hen onbekend. Ook in de openbare ruimte is de opkomst van de nieuwe middenklasse merkbaar (link in het Portugees).
Een tamelijk rijke kennis van me ging na jaren weer eens op vakantie en keek haar ogen uit naar de nieuwe reizigers, die qua volume en gedrag erg veel ruimte in namen. Een kwam naast haar staan in de rij voor de balie op het vliegveld en stootte haar iets te vrolijk en te familiair aan en vroeg: “en waar komt jij vandaan”?
Op internetfora laat de nieuwe middenklasse ook van zich weten. Daarbij valt op dat er veel rancune zit onder de minder bedeelden van vroeger tegenover de elite en meer algemeen tegenover hen, die het al goed hadden. De toon is even schril als in het debat tussen de aanhang van Wilders en zo ongeveer de rest van de samenleving, als die zich afzet tegen moslims, de ‘linkse kerk’, de rechterlijke macht en ja, waartegen eigenlijk niet?
Het is wonderlijk dergelijke overeenkomsten te zien tussen maatschappijen, die in veel opzichten zo verschillend zijn.
* Hekserij via
internet
2011/04 - In Brazilië zie je vaak offers op de hoek van een straat. Een paar kaarsen, wat eten (vaak een stuk kip met rijst), bloemen en dergelijke. Het gaat hier om Macumba, een met de slaven uit Afrika meegekomen vorm van zwarte magie.
Zelf heb ik het nog niet gezien, maar de kip wordt nu soms vervangen door fast food, pizza en dergelijke, wat iemand bracht tot de term McCumba. De blogger, die mij hier op attendeerde, ontdekte ook dat je een wens of vloek, die je via Macumba wilt bereiken, tegenwoordig online kunt bestellen: http://macumbaonline.com/.
De site biedt diverse keuzes voor een wens of een vloek: vermageren, jaloezie van iemand stoppen, geld, iemand diarree bezorgen, iemand dik laten worden en nog veel meer. De site houdt de aantallen van de verzoeken netjes bij.
* Juweeltje van de sambajazz: Embalo van Tenório Jr.
2011/04 - Vorig jaar werd ik op
de 29a Bienal
van São Paulo aangenaam verrast door muziek van pianist Francisco
Tenório Cerqueira Júnior (Tenorinho) uit Rio de Janeiro, zo maar uit een
luidspreker met daaronder een tekst over de musicus.
In 1976, tijdens een tournée in Buenos Aires met een groep onder leiding van Vinicius de Morais en Touquinho, verliet Tenorinho na een show in de kleine uurtjes het hotel, waarna hij nooit meer is gezien.
Later werd bekend dat hij is opgepakt door de geheime dienst van het Argentijnse generaalsregime, gemarteld en vermoord. Zijn dood is gemeld aan de Braziliaanse autoriteiten (ook onder militair regime), maar deze hebben de familie niets laten weten. Het is veelzeggend dat de 29a Bienal deze informatie verzweeg en slechts sprak van een verdwijning.
Tenorinhos instrumentale plaat Embalo uit 1964 geldt als een juweeltje van de sambajazz. Vandaag heb ik hem eindelijk gekocht en hij is inderdaad prachtig.
* Stereotypen: de arabier
2011/04 - Brazilië is
de spreekwoordelijke smeltkroes van culturen. Met de verschillen wordt dan ook soepel
omgegaan. Men is niet zo spastisch als Nederlanders: oh, buitenlander, eng, vreemd,
anders!
In Brazilië heb je een bekende fastfoodketen, Habib’s, die arabisch snelvoedsel serveert. De winkelketen heeft een logo, dat in Nederland, gok ik zo, onmiddellijk tot beschuldigende vingers zou leiden: stereotyperend!, beledigend! Brazilië gaat veel flexibeler om met culturele verschillen.
Zie ook Islam in Brazilië van collega Norbert
Bruggeman.
* Ongelofelijk moedig
2011/04 - Een vrouw bezocht het graf van haar vader op de begraafplaats Parque das Palmeiras in Ferraz de Vasconcelos (SP, Brazilië), toen ze een auto van de militaire politie de begraafplaats op zag rijden. Ze zag hoe de politieagenten een verdachte uit de politieauto trokken en op hem schoten. De vrouw belde naar het alarmnummer en gaf de moord door de politieagenten door, compleet met het kenteken van de politiewagen.
Aan de telefoon van het alarmnummer is te horen, hoe een van de agenten de vrouw in de gaten krijgt en naar haar toeloopt. De vrouw zegt tegen het alarmnummer dat ze bang is ook vermoord te worden, maar desondanks spreekt ze de politieagent aan en beschuldigt hem dat hij op de verdachte heeft geschoten. De agent beweert dat ze eerste hulp verleenden. De vrouw zegt in niet mis te verstane bewoordingen dat dat een leugen is. “U moet leven met uw geweten”, voegt ze hem toe.
Vreselijk dapper.
Meer (in het Portugees).
* Zoonlief betaalt de CD’s, maar weet het niet
2011/04 - Geanimeerd gesprek in de wachtkamer. “Goh, wat leuk dat je naar die shows gaat.” “Ja, en dan koop ik de CD’s van de artiesten, daar geniet ik van!” “Maar waar betaal je dat allemaal van? Die CD’s kosten toch geld?” “Oh ja, ik zeg tegen mijn zoon dat ik geld nodig heb voor medicijnen en dan geeft hij me geld. Als ik zeg dat het voor CD’s is, geeft hij me niets.”
In Brazilië vergoeden de verzekeringen voor gezondheidskosten nooit de medicijnen. Ouderen en chronisch zieken zijn vaak meer kwijt aan de apotheek dan aan de supermarkt.
* Portugal als Braziliaanse deelstaat
2011/04 - De Financial
Times lanceerde op 25 maart 2011 het idee dat Brazilië Portugal zou moeten
annexeren als een overzeese deelstaat. (Artikel in Financial Times tegen betaling. Folha de São Paulo over het idee.) Dat zou Portugals
financiële problemen oplossen en voor Brazilië als groot land en opkomende
economische grootmacht (economische groei vorig jaar 7,5 procent) is Portugal
economische gezien vrij pijnloos te integreren.
Het was natuurlijk geen serieus voorstel van de Financial Times, maar het zet wel aan het denken. Ondanks het verschil in schaalgrootte, lijkt het idee wat op de recente veranderingen op de Nederlandse Antillen. Bonaire, Saba en Sint Eustatius zijn nu (vrijwel) Nederlandse gemeenten geworden in plaats van (een deel van) een zelfstandig onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden.
Voor de Europese Unie zou een afscheiding van Portugal heilzaam zijn. Die raakt van een financieel/economisch probleem af, dat de hele unie onder druk zet. Brazilië zou bij zo’n constructie een aantal concessies van de Europese Unie bedingen ter compensatie van het overnemen van de schulden van Portugal. Het is wel een raar idee dat de Europese Unie zwakke broeders het huis uit zou zetten, al kan daar soms reden voor zijn.
Praktisch gesproken is het natuurlijk een uiterst ingewikkelde oplossing. Portugals economisch, juridisch en sociaal systeem zou moeten worden aangepast aan de Braziliaanse wet- en regelgeving op dat gebied. Dat zou ongetwijfeld tot grote fricties en complicaties leiden.
Annexatie door Brazilië zou verder op enorm veel verzet stuiten in Portugal. Portugal, ooit een trotse zeevarende natie, die de zeeweg naar India ontdekte en koloniën had in Azië, Afrika en Latijns-Amerika, heeft nu al grote moeite met zijn rol als klein land, zeker tegenover Brazilië, die enorme voormalige Portugese kolonie.
Het is evenwel interessant om na te denken over een dergelijke herschikking van de grenzen. Meer ideeën?
* Het jaar van Holland in Brazilië
2011/03 - Op 17 maart 2011 ging het Ano da Holanda no Brasil (Het jaar van Holland in Brazilië) van start. Helaas is de website van Het jaar van Holland in Brazilië alles behalve overzichtelijk. De rubriek Curiosidades (Wetenswaardigheden) is wat onnozel.
Aanleiding voor het jaar is het honderdjarige bestaan van de Hollandse landbouwkolonie Carambeí in Paraná, een deelstaat in het zuiden van Brazilië. Andere landbouwkolonies daar volgen. Reden zijn natuurlijk de economische kansen, die Nederland in Brazilië ziet. Brazilië is een opkomende economische macht en ook het in Brazilië te houden Wereldkampioenschap Voetbal (2014) en de Olympische Spelen (2016) bieden mogelijkheden voor Nederlandse bedrijven en investeerders. (Nederlands-Braziliaanse Kamer van Koophandel)
Uiteindelijk is de koppeling van het honderdjarig bestaan van Carambeí aan het Ano da Holanda no Brasil nogal willekeurig, want de Nederlands-Braziliaanse betrekkingen gaan veel verder terug. De voorloper van Nederland, de Zeven Verenigde Provinciën, zwaaide immers een tijdje de scepter in Brazilië (1624-1654), deels onder leiding van prins Johan Maurits van Nassau. Van oorsprong Nederlandse namen zoals Wanderley (van der Lely) getuigen nog steeds van die periode.
In de negentiende eeuw trokken veel Zeeuwen naar Brazilië. Die emigratie was hard en zwaar en in veel gevallen geen succes, zoals te lezen valt in het boek Op een dag zullen ze ons vinden van Ton Roos en Margje Eshuis. Emigreren is vandaag de dag iets heel anders.
In de twintigste eeuw emigreerden Nederlanders ook in groepen naar Brazilië (en elders) om daar landbouwkolonies te stichten, zoals het genoemde Carambeí en het bekende Holambra (foto’s). Meer Hollandse vestigingen in Brazilië.
Er is ook een website voor culturele uitwisseling tussen Nederland en Brazilië. Brazilië is duidelijk ‘in’.
* Tip: foto’s Thomaz Farkas in São Paulo
2011/03 - Tip
voor wie in São Paulo is: bezoek de fototentoonstelling Thomaz Farkas –
uma antologia pessoal in het Instituto Moreira Salles. Wees snel, want de
tentoonstelling is nog maar tot 3 april 2011 te zien.
Thomaz Farkas (nu 86 jaar oud | aanvulling: Farkaz overleed op 25 maart 2011) was de oprichter en directeur van de keten van fotozaken Fotoptica. Als fotograaf introduceerde hij het modernisme in de Braziliaanse fotografie. De tentoonstelling omvat foto’s vanaf 1940 tot en met de jaren ’70 van vorige eeuw en bestaat vooral uit prachtige zwartwitfoto’s. Daarnaast enkele kleurenopnamen uit 1975. De zwartwitfoto’s vond ik het mooist. Een aanrader.
Nog tot 3 april 2011. Dinsdag-vrijdag 13 - 19 uur. Zaterdag-zondag 13 - 18 uur.
Gratis.
Instituto Moreira Salles - São Paulo, Rua Piauí 844, 1e verdieping,
Higienópolis
Voorbeelden tentoonstelling | Meer voorbeelden | Boek
* Obama in Brazilië
2011/03 - Aanstaand weekeinde (19-20 maart 2011) bezoekt de Amerikaanse president Barack Obama Brazilië (en daarna Chile en El Salvador). De New York Times schrijft er een interessante voorbeschouwing over. Volgens de krant heeft Braziliës nieuwe president Dilma Rousseff inmiddels bewezen geen marionet van de vorige president te zijn, zoals sommigen vreesden. Als econoom heeft Rousseff een duidelijk andere stijl en op onderdelen ander beleid dan het politieke dier president Lula.
President Rousseff lijkt bijvoorbeeld strenger op het gebied van mensenrechten, onder andere in Iran, waarmee president Lula vrij nauwe betrekkingen onderhield. Ook wil zij de relaties met de Verenigde Staten verbeteren, wat onder meer ruimte geeft voor de eventuele aanschaf van jachtvliegtuigen van Boeing. Onder president Lula leek die opdracht naar Frankrijk te gaan. Verder heeft Rousseff het aangedurfd om een aantal bezuinigingen door te voeren. Die zijn hard nodig, de staatsuitgaven dreigen de pan uit te rijzen. Het budget voor het succesvolle anti-armoedeprogramma Bolsa Família is overigens vergroot.
Volgens de New York Times is de kans groot dat president Obama beter uit de voeten kan met Braziliës nieuwe president dan met president Lula, van wie Obama ooit zei: “I love this guy. He’s the most popular politician on earth.”
3
Meer Brazilië | Contact |
Twitter