journalist | tekstschrijver Utrecht | São Paulo
~ Losse notities Brazilië ~
1 
* Tropisch fruit
2012/02 - De tropen zijn weelderig, in licht en in plantengroei. Een land als
Brazilië, dat ligt in tropische en subtropische zones, heeft een enorme
rijkdom aan planten en dus ook aan vruchten. Om er enkele te noemen: jabuticaba,
pitanga (Surinaamse kers), caju (cashew),
fruta do conde, graviola, carambola, acerola,
sapoti, maracujá (passievrucht) en
guava.
Het is helaas niet zo dat elke Braziliaanse supermarkt prachtig fruit verkoopt. Vanwege de afstanden wordt ook in Brazilië veel fruit onrijp geplukt, waardoor het in de supermarkt vaak niet de tropische, rijke smaak heeft, die je zou verwachten. Vooral de tomaten zijn vaak van bedenkelijke kwaliteit voor een land met zo veel zon.
Op de foto boven de Mercado Municipal (Gemeentelijke Markt) in São Paulo, op de foto rechts pitangas (Surinaamse kersen).
Op dit blog meer over Braziliaans fruit.
* Arme Gurgel
2012/02 - Eerder schreef ik al eens over Gurgel (spreek ‘gur’ uit als in guru en ‘gel’ als in gel voor je haar: goerzjel), een Braziliaans automerk, dat inmiddels niet meer bestaat. Daar stond deze foto bij. De eigenaresse van deze blauwe Gurgel BR-800 heeft die tot haar verdriet moeten wegdoen. Hij werd steeds slechter.
Bij controle in een andere garage bleek dat de monteurs in het kuststadje van de eigenaresse bij diverse onderhoudsbeurten originele onderdelen uit de Gurgel hadden gestolen en vervangen door inferieur materiaal. De auto was daardoor echt tweederangs geworden, vol met onderdelen van bedenkelijke oorsprong die regelmatig stuk gingen. Het onderhoud werd daardoor te duur.
Met pijn in het hart nam de eigenaresse afscheid van haar niet meer zo originele Gurgel.
* Feijoada heeft niets met slaven te maken
Het verhaal dat de feijoada afstamt van gerecht van de slaven, is evenwel niet waar. De Braziliaanse feijoada is een variant van Europese gerechten. Bijvoorbeeld van Portugese gerechten uit Estremadura, de Beiras, Trás os Montes en Alto Douro, waar traditioneel verschillende soorten bonen werden vermengd met groenten en worst, varkensoren en -poten. Dit soort gerechten zijn vrij algemeen in Europa. Denk aan de Franse cassoulet, de Spaanse cozido madrileña en de Italiaanse casseruola of caserola milanesa.
Het soort bonen varieert van streek tot streek. In Brazilië gebruiken ze zwarte bonen. In de loop der jaren is de feijoada ontwikkeld tot een rijk gerecht, dat vaak op vrijdag en zaterdag op het menu staat.
* Liefde voor São Paulo
2012/01 - Ik heb al vaker geschreven dat São Paulo veel meer is dan een drukke stad vol wolkenkrabbers. Ook citeerde ik eerder architect Isay Weinfeld: “Het totale gebrek aan persoonlijkheid van São Paulo is haar persoonlijkheid geworden. De stad is een mengsel van vreemde dingen, vreemde architectuur, vreemde gezichten en vreemde kleuren.” São Paulo is veel aantrekkelijker dan de stad op het eerste gezicht lijkt, maar desondanks verbaas ik me nog steeds over de grote liefde, die veel inwoners van São Paulo voor hun stad hebben.
Musicus en schilder Passoca lanceert deze maand zijn nieuwe CD Suite Paulistana (Paulistaanse suite), een ode aan São Paulo, deze maand 458 jaar oud.
Hier een interview met Passoca met muziekfragmenten over zijn nieuwe CD (in het Portugees):
* Offers voor Iemanjá
2012/01 - Aan de vloedlijn van de kust van Brazilië vandaag veel bloemen en kaarsen. Restanten van offers aan de godin van de zee, Iemanjá, een uit Afrika met de slaven meegekomen godin. Ook liggen er restanten piepschuim. Die zijn van de bootjes, die aanbidders van de zeegodin met offers de zee opsturen. Zoals op de foto een portretje van de godin en een kam. Naast eten, drinken, bloemen en kaarsen bestaan de offers vaak uit shampoo, parfum en kammen. Blauw is de kleur van Iemanjá.
Verderop hoger op het strand een luxe offerande voor Iemanjá (tweede foto): veel drank, dure bonbons, duur fruit en hele schotels eten.
* Grote oren
2011/12 - Een openbare telefoon met een kunststof kap, zoals op de foto, heet in Brazilië orelhão, oftewel groot oor. Hier drie op een rij in een metrostation in São Paulo. De linkse heeft een voorziening voor doven onder de telefoon, de rechtse is lager voor kinderen en rolstoelgangers.
* Kerst in São Paulo
2011/12 - In Brazilië valt kerstmis in de grote (zomer)vakantie. Brazilianen vieren kerst volop met bedrijfsfeesten en uiteraard met familie. De commercie springt er op in en de winkelketens proberen elkaar te overtreffen met hun kerstversiering, compleet met winterse taferelen en voor Brazilië veel te warm geklede kerstmannen.
Samen met de Banco do Brasil heeft de gemeente São Paulo een grote kerstversiering over de Avenida Paulista gebouwd (foto).
Deze en andere versieringen aan deze grote zakenstraat trekken ’s avonds grote mensenmassa's, wat leidt tot het blokkeren van rijbanen, wat weer aanleiding is voor een klein relletje tussen politie en justitie. De politie sluit de banen af voor de veiligheid en justitie noemt de afsluiting illegaal.
Filmpje van de Avenida Paulista 21 december 2011
* Oscar Niemeyer, architect, 104
2011/12 - Oscar Niemeyer, Braziliaans architect en medeontwerper van Braziliës hoofdstad Brasília, is 15 december 2011 104 jaar oud geworden. Hij is nog steeds actief.
In Brussel loopt nog tot 15 januari 2010 een fototenstoonstelling over de bouw van Brasília. Hier een voorproefje. Op bijgaande foto van Thomaz Farkas is het parlementsgebouw in de nieuwe hoofdstad te zien.
Tentoonstelling: Building Brasília (Brasília em Construção)
17 november 2011 tot 15 januari 2012
BIP - Brussels Info Place
Enkel gesloten op: 25/12/2011 en 01/01/2012
Koningsstraat 2-4
1000 Brussel
Open: iedere dag, ook op zondag en maandag, van 10u tot 18u
Toegang gratis
* Itaquaquecetuba
2011/12 - Toen de Europeanen voet aan wal zetten in Brazilië, kregen ze te maken met de lokale bevolking. Sterker, anders dan nu de indianen een zeer kleine minderheid zijn, moesten ze volop zaken doen met de inheemse bevolking. Om hun voorraden aan te vullen, om de weg te vinden en niet te vergeten voor de seks. Veel kolonisten woonden samen met indiaanse vrouwen. De roman Rouge Brésil van Jean-Christophe Rufin (vertaald als Rood Brazilië) geeft een spannend beeld van die eerste contacten, in dit geval van de Fransen, die voet aan wal probeerden te krijgen waar nu Rio de Janeiro is.
Lange tijd werd er in wat nu de staat São Paulo is dan ook geen Portugees gesproken, maar tupí, de taal van de lokale indianen. Gedurende twee eeuwen lang bleef tupí de basis van de lokale taal, al ontwikkelde die zich wel naar mate er meer kolonisten kwamen. De lingua franca, die zo ontstond, kreeg de naam lingua geral Paulista. In de tweede helft van de 19e eeuw raakte deze in onbruik en kreeg het Portugees de overhand.
Terug naar de pakkende kop boven dit stukje. De indiaanse invloed zie je nog steeds in heel veel plaatsnamen in de staat São Paulo terug. Itaquaquecetuba maakt deel uit van groot São Paulo, het enorme stedelijke gebied rond São Paulo stad. Metrostations in São Paulo hebben namen als Jabaquara, Anhangabaú, Itaquera, Butantã, een park heet Ibirapuera en ga zo maar door.
Aan de kust van São Paulo kom je namen tegen als Caraguatatuba, Guarujá, Ubatuba, Mongaguá, Itanhaém, allemaal van indiaanse oorsprong. Ook het internationale vliegveld Guarulhos dankt zijn naam aan een lokale indianenstam.
Denk je net de Portugese uitspraak onder de knie te hebben, krijg je dergelijke namen om je oren. Echte tongbrekers.
* Avenida Paulista 120 jaar oud
2011/12 - São Paulo’s belangrijkste straat, de Avenida Paulista, bestaat 8 december 2011 120 jaar. Ooit was het een chique straat met grote buitenhuizen, maar inmiddels bepalen hoge zakenpanden het straatbeeld. Hieronder de Avenida Paulista in 2011 en in 1902. De tweede foto is van fotograaf Guilherme Gaensly (1834 - 1928). Meer foto’s van Gaensly. Mooie beelden!
Meer foto’s van de villa’s, die vroeger het straatbeeld van de Avenida Paulista bepaalden.
* Doorgeslagen wetgevers
2011/12 - Na incidenten is de pavlovreactie van wetgevers om met nieuwe wetten het probleem te bestrijden. Soms is dat nuttig, maar meestal zit het probleem bij de toepassing van wet en regelgeving: goede controle en pakkans.
In São Paulo maken de wetgevers het wel erg bont. Omdat overvallen op auto’s vaak gepleegd worden door twee bandieten op een motor, waarbij de passagier het wapen hanteert, hebben de wetgevers een verbod uitgevaardigd om een passagier mee te nemen op de motor. De wet wacht alleen nog op de handtekening van de gouverneur van de staat São Paulo.
Volgens de commentaren zijn de wetgevers als de man, die ontdekt dat zijn vrouw op de bank in de woonkamer vreemd gaat met de buurman. Om het overspel tegen te gaan, verwijdert de bedrogen man de bank.
Een andere regel, die in dit schema past, is het verbod om in São Paulo stad in een bank je mobiele telefoon te gebruiken. Dit omdat er een aantal overvallen zijn gepleegd op mensen, die geld hadden gepind, waarbij een waarnemer in de bank naar zijn kompanen belde met een mobiel om door te geven wie geld had opgenomen.
* Overval (Veiligheid in Brazilië 7)
2011/12 - Voor de tweede keer in mijn leven ben ik overvallen in Brazilië. De eerste keer ruim twintig jaar geleden met mijn ouders, die er erg gringo uitzagen, nabij de Praia do Flamengo in Rio de Janeiro, nu in een rustige kustplaats in de staat São Paulo. We waren al gewaarschuwd dat de criminaliteit daar sterk was toegenomen.
Omdat je niet helemaal in functie van de gevaren wilt leven, had ik toch mijn fototoestel meegenomen naar het strand. In een onopvallende, oude tas, dat wel. Aan de boulevard maakte ik een foto en toen zag ik twee verdachte jongens langs fietsen. Verdacht, omdat we gewaarschuwd waren voor boefjes op de fiets.
Ze leken door te rijden en waren snel verdwenen. Toen we even later in een rustig straatje liepen waren ze er ineens weer. Met de hand op de buik deden ze of ze een pistool in de broekband hadden en kondigden de overval aan. Waarschijnlijk waren ze ongewapend, maar je neemt geen risico. Spullen afgegeven, de knapen snel weggefietst. Wij bleven ietwat verdwaasd achter. Het gaat allemaal heel snel.
Aangifte gedaan. De politie is zo vriendelijk om ons terug te brengen - met loeiende sirene en hoge snelheid.
Je weet dat het kan gebeuren, je bent vaak gewaarschuwd (te vaak, daar word je ook wat iebel van), maar als je dan echt overvallen wordt, is het een rotervaring, zelfs als de bandieten niet eerst meppen en dan de spullen pakken, wat helaas ook voor komt.
Ondanks deze beroerde ervaring, blijf ik zeggen: ja, Brazilië heeft een probleem met misdaad, maar je moet dat niet overdrijven, zoals de media en borrelpraters vaak doen. Meer
* Portugees leren: uitspraak
2011/12 - Wie Portugees wil leren, doet er goed aan om veel naar Portugees te luisteren. Het frustrerende daarvan is dat je er in het begin niet zo veel van verstaat. Je kunt dan de woorden vaak nog niet goed onderscheiden. Daar is een oplossing voor, althans voor wat betreft Portugees uit Brazilië. De site Brazil Transcript biedt veel videofragmenten met de uitgeschreven teksten erbij. Je kunt dus de tekst beluisteren en meelezen.
Brazil Transcript is zeer gevarieerd met categorieën muziek, wereldnieuws, poëzie (voorbeeld: klik op foto), politiek, economie, gezondheid, recepten, weer, cultuur, hoe doe je dat, sport en technologie. Uiterst leerzaam!
PS: Braziliaans is geen taal, net zo min als Amerikaans. De Amerikanen spreken Engels, de Brazilianen Portugees.
* Restaurant per kilo
2011/12 - Restaurantes por kilo (restaurants per kilo) zijn in Brazilië een bekend verschijnsel. Je gaat langs een zelfbedieningsbuffet, schept op wat je eten wilt, je bord met eten wordt gewogen (de weegschaal verrekent het gewicht van het bord) en na het eten reken je bij de kassa af voor de hoeveelheid eten, die je hebt opgeschept. De prijzen zijn schappelijk. De drankjes, die je bij het wegen bestelt, worden naar je tafel gebracht.
Dat is anders dan in de meeste zelfbedieningsrestaurants in Nederland, waar je een schotel vraagt aan de mensen achter de balie, of een reeds opgeschepte maaltijd uit het buffet pakt. Je stelt in Braziliaanse kilorestaurants echt je eigen maaltijd samen en je ziet dan ook dat veel mensen bijvoorbeeld een visje op hun bord doen en ook een stukje vlees en een worstje. Waarom ook niet? Zo kun je diverse smaken proeven tijdens één maaltijd. Er is ook altijd een uitgebreide balie met salades.
De Wereldomroep had eens een programma over de Braziliaanse keuken en daar
kwam ook het verschijnsel kilorestaurant ter sprake. De Nederlandse
‘deskundige’ op het gebied van het Nederlandse restaurantwezen in
het programma maakte een wat zure opmerking dat kilorestaurants zuinige
Nederlanders wel zouden aanspreken. Een vooroordeel. Precies
kunnen kiezen wat je wilt in de hoeveelheid die je wilt, is gewoon
prettig.
* São Paulo - Beatles - Rita Bastos
2011/11 - Julinho Clube, een kleine club in São Paulo, biedt jonge artiesten een podium. Deze keer Rita Bastos met gastoptredens van haar moeder Vânia Bastos en haar vader Passoca. Begeleiding door Ronaldo Rayol en Noel Bastos - inderdaad, de broer van Rita.
Mooie show met enkele Braziliaanse klassiekers, eigen werk van Rita en, leuke
verrassing: Michelle van de Beatles. Mooie avond.
* Braziliaanse politie valt sloppenwijk binnen, boeven zijn weg
2011/11 - Veel aandacht (ook internationaal - NRC) voor het feit dat de Braziliaanse politie de “grootste sloppenwijk van Zuid-Amerika” Rocinha, alsmede de sloppenwijken Vidigal en Chácara do Céu in Rio de janeiro is binnengevallen om daar rust en orde te scheppen.
De actie was ruim van tevoren uitvoerig aangekondigd, dus het wekt weinig verbazing dat de drugshandelaars, waar de wijken berucht om zijn, waren vertrokken en geen tegenstand boden. Het lijkt de politie er vooral om te doen om de wijken rond de grote evenementen in Rio, zoals het wereldkampioenschap voetbal in 2014 en de Olympische Spelen van 2016 onder controle te hebben. Dat de drugshandel zich naar andere wijken verplaatst, is van minder belang voor de autoriteiten, die zichzelf wel heel uitvoerig op de borst klopten met deze actie.
Dit was vooral een propagandaslag.
1
Meer Brazilië | Contact |
Twitter